Қоғамдық сенім мен жауапкершілікті күшейтетін қадам

Камила АХМЕДЬЯРОВА,

Қоғамдық даму орталығының әдіскері:

Конституциялық реформа – қоғамның өзіне-өзі қоятын талабы. Бұл талаптың өзегі қарапайым: заң бәріне ортақ болсын, билік ашық әрі есепті болсын, азаматтың құқығы сөз жүзінде емес, іс жүзінде қорғалсын. Мен реформаны осы мақсаттарға бастайтын маңызды бетбұрыс деп санаймын.

Біз ұзақ уақыт бойы «жүйе қалай істейді?» деген сұраққа нақты жауап таба алмай келдік. Бір өңірде бір шешім, екінші өңірде басқа тәртіп; бір жағдайда құқық жұмыс істейді, басқа жағдайда адамға тәуелді болып қалады. Мұндай екіұдайлықтың салдары – сенімнің әлсіреуі. Ал сенім әлсіреген жерде қоғамның қуаты да, мемлекеттің беделі де кемиді. Сондықтан Конституцияға сүйенген жаңа ережелер мен нақты шектеулер – жай түзету емес, әділетке апарар механизм.

Реформаның мәнін мен үш ұғыммен түйіндер едім: теңгерім, кепілдік, жауапкершілік. Теңгерім – билік тармақтарының бірін-бірі тежеп, тепе-теңдікте ұстауы. Кепілдік – азаматтың құқықтары мен бостандықтарының айқын қорғалуы, әсіресе сот төрелігі мен құқық қолданудағы әділдік. Жауапкершілік – мемлекеттік органдардың халық алдында есеп беріп, қабылдаған шешімінің салмағын сезінуі. Егер осы үш тірек өмірде орнықса, кез келген реформа өз нәтижесін береді.

Конституциялық өзгерістердің қоғамға беретін басты пайдасы – «құқықтық анықтық». Әр адам өз құқығының шегін де, мүмкіндігін де, оны қорғайтын жолын да біліп отыруы керек. Бұл кәсіпкерге де, мұғалімге де, журналистке де, қарапайым еңбек адамына да ортақ қажеттілік. Құқықтық анықтық болған жерде келісім көбейеді, дау азаяды, әділеттің өлшемі орнығады.

Тағы бір маңызды қыры – жергілікті деңгейдегі басқарудың сапасы. Халық күн сайын ең алдымен әкімдікпен, әлеуметтік қызметпен, инфрақұрылыммен бетпе-бет келеді. Егер реформа басқарудың ашықтығын күшейтіп, жергілікті органдардың жауапкершілігін нақтылай түссе, азамат реформаның нәтижесін күнделікті өмірінен сезінеді: ақпарат қолжетімді болады, шешім қабылдау түсінікті болады, бақылау пәрменді болады.

Әрине, реформа мәтіннен басталғанымен, нәтижесі мәдениеттен көрінеді. Қағаздағы норма – тек мүмкіндік. Ол мүмкіндік іске айналуы үшін адал орындау, кәсіби кадр, ашық талқылау және қоғамның сергек бақылауы қажет. Сондықтан реформаны қолдау – бір сәттік қолдау емес, оның орындалуын талап ететін азаматтық ұстаным.

Мен конституциялық реформаны елдің ертеңіне салынған іргетас деп қабылдаймын. Бүгін бекіген ереже ертең әділ тәжірибеге айналса, қоғамда қорқыныш азайып, сенім артады; ал сенім бар жерде даму бар. Сондықтан бұл өзгерістерді қолдау – өз болашағымызға жауапкершілікпен қарау.